Archiwa Berzina

Buddyjskie archiwa dr. Alexandra Berzina

Wyświetl w trybie przyjaznym dla niewidomych. Skocz do nawigacji

Przegląd głównych form buddyzmu

Artykuł pierwotnie opublikowano jako część tekstu
Berzin, Alexander. Buddhism and Its Impact on Asia.
Asian Monographs
, no. 8.
Cairo: Cairo University, Center for Asian Studies, June 1996.

Tłumaczenie na polski: Milena Bianga

Przyjrzyjmy się pewnym cechom charakterystycznym therawady oraz chińskich i tybetańskich form buddyzmu, które reprezentują główne istniejące obecnie systemy buddyjskie.

Therawada

Therawada kładzie nacisk na praktykę rozwijania uważności. Polega ona na skupianiu się na oddechu i odczuciach w ciele, jakie pojawiają się podczas siedzenia, oraz na ruchach i impulsach ruchu pojawiających się podczas bardzo powolnego chodzenia. Dzięki świadomości pojawiania się i przemijania każdej chwili medytujący doświadczalnie uświadamia sobie nietrwałość. Kiedy zastosuje to zrozumienie do analizy wszystkich swoich doświadczeń, może uświadomić sobie, że nie ma trwałego, niezmiennego ja, które istnieje niezależnie od wszystkiego innego. Wszystko zmienia się z chwili na chwilę. Dzięki temu medytujący rozwija zrozumienie rzeczywistości, które wyzwoli go z egoistycznej troski o samego siebie i cierpienia, jakie ona powoduje. Therawada naucza także medytacji rozwijania miłości i współczucia, ale dopiero od kilkudziesięciu lat działa ruch zwany „buddyzmem zaangażowanym”, który rozpoczął się w Tajlandii. W jego ramach buddyści angażują się w programy pomocy społecznej i ochrony środowiska. Poza tym mnisi therawady studiują i recytują teksty buddyjskie i wykonują rytuały dla ludzi świeckich. Mnisi codziennie chodzą od domu do domu, w milczeniu żebrząc o jałmużnę, a świeccy wyznawcy praktykują szczodrość, oferując im jedzenie.

Wschodnioazjatycka mahajana

Tradycje wschodnioazjatyckiej mahajany pochodzące z Chin dzielą się na dwa główne nurty: Szkołę Czystej Krainy oraz tradycję zwaną w Japonii zenem. W tradycji Czystej Krainy kładzie się nacisk na recytację imienia Amitabhy, Buddy Nieograniczonego Światła, jako na metodę dostania się do Czystej Krainy Szczęśliwości – rodzaju raju, w którym istnieją warunki bardzo sprzyjające transformacji siebie w Buddę. W zenie natomiast podkreśla się wagę medytacji, w której medytujący uspokaja swój umysł, zaprzestając wszelkiego konceptualizowania, tak aby mogła wyłonić się współczująca i obdarzona mądrością czysta natura umysłu. Mnisi i mniszki obu tradycji recytują święte teksty i – w zgodzie z tradycją konfucjańską – przeprowadzają różne ceremonie, zwłaszcza w intencji zmarłych przodków społeczności świeckiej.

Tybetańska mahajana

W tybetańskiej formie buddyzmu praktykowanej w Azji Środkowej kładzie się nacisk na studiowanie, zwłaszcza natury umysłu i emocji, za pomocą logiki i debat, oraz na intensywną medytację. Te formy praktyki łączy się z praktyką tantry, w której medytujący używa umiejętności wizualizowania i pracuje z subtelnymi energiami w ciele, aby dokonać transformacji siebie w Buddę. W tym celu koncentruje się na pustce i współczuciu, i w tym kontekście wyobraża sobie siebie jako określony aspekt Buddy. Choć takie formy medytacyjne nazywa się czasem „bóstwami medytacyjnymi”, nie są one odpowiednikami Boga ani w sensie znaczenia, ani funkcji, jakie pełnią, zaś buddyzm w żadnym razie nie jest religią politeistyczną. Każda forma Buddy stanowi symboliczną reprezentację jednego z aspektów oświecenia Buddy, takich jak mądrość czy współczucie. Wizualizowanie sobie siebie w takiej formie i recytowanie świętych sylab (mantr) związanych z danym aspektem Buddy pomaga przezwyciężyć złudzeniowy, negatywny obraz siebie i rozwinąć właściwości ucieleśniane przez ten aspekt. Ten rodzaj praktyki jest bardzo zaawansowany i wymaga ścisłego nadzoru w pełni wykwalifikowanego nauczyciela.

W buddyzmie tybetańskim praktykuje się wiele recytacji i rytuałów, często mających na celu wyeliminowanie negatywnych sił i przeszkód wizualizowanych w postaci demonów. Podczas wykonywania takich rytuałów praktykujący wyobrażają sobie siebie jako niezwykle potężne i gniewne formy – ma to pomóc w zgromadzeniu energii i wzbudzeniu zaufania w celu przezwyciężenia trudności. Wielki nacisk kładzie się również na techniki medytacyjne służące rozwijaniu miłości i współczucia, w których także używa się wizualizacji.