ذخیرۂ برزن

الیگزینڈر برزن دا بدھ ذخیرۂ برزن

ایس صفحے دے متنی روپ ول کانٹا بدلو ۔ مڈھلی بھال تے جاؤ

مڈھلا > جگ وچ بدھ مت دا مقام > بدھ مت نال تعارف > مراقبہ کیہ شے وے؟

مراقبہ کیہ شے وے؟

الیگزینڈر برزن
ماسکو، روس جون ۲۰۱۰
ترجمہ: افضال محمود

مکھ بند

جد اسی لفظ "مراقبہ" سُندے آں تے چوکھے لوکاں دے دلاں وچ ایس بارے ون سونّے خیال آوندے نیں۔ کجھ لوکاں اندر کسے اجیہی صوفی پنتھ پوجا دا تصور پیدا ہوندا اے جدے وچ کسے طراں تسی اپنے من دی کسے ہور ہی دنیا وچ ٹُر جاندے او۔ کجھ ہور لوکاں نیڑے ایہ اک اجیہا با ضابطہ طریقہ اے جنہوں ایشیا دے کجھ وسنیک اپناوندے نیں۔ پر جے اسی مراقبے تے گوڑھا گوہ کرنا منگدے آں تے فیر سانوں تن سوال پچھنے چاہیدے نیں اتے اوہناں دے جواب بھی دینے چاہیدے نیں۔ مراقبہ کیہ شے وے؟ میں مراقبہ کیوں کرنا چاہواں دا؟ اتے میں ایہنوں کنج کراں؟

مراقبہ کیہ شے وے؟

پہلا سوال اے: مراقبہ کیہ چیز اے؟ مراقبہ ساڈی تربیت دا اک اجیہا انصرام اے جدے راہیں اسی اک بوہتے فائدہ مند من دی کیفیت یا سوچ سبھا پیدا کردے آں۔ ایہ من دی اک اچرج کیفیت کئی وار پیدا کرن نال ہوندا اے تاں جے اسی ایدے عادی ہو جائیے تے ایہنوں اپنی عادت بنا لئیے۔ یقیناً ایہو جیہیاں اننت من دیاں کیفیتاں اتے سوچاں نیں جو فائدہ مند نیں۔ من دی اک کیفیت ایہ ہو سکدی اے کہ اسی بڑے شانت آں، گھٹ تِڑ یا پریشانی دا شکار آں۔ اک دوجی کیفیت ایہ ہو سکدی اے جدے وچ ساڈی توجہ چوکھی مرکوز ہووے، یا من دی اجیہی کیفیت جو چوکھی شانت اے تے ہمیش دی ذہنی خلش اتے فکر توں آزاد اے۔ ایس توں ودھ اک ہور من دی کیفیت ہو سکدی اے جدے وچ اسی اپنے آپ نوں، زندگی نوں، تے اجیہی گلاں نوں چنگی طراں سمجھنے آں؛ ایس توں اڈ اک ہور کیفیت وی ہو سکدی اے جدے وچ ہوراں لئی چوکھا پیار اتے درد مندی پائی جاندی اے۔ پس من دیاں اجیہیاں کئی ون سونّیاں فائدہ مند کیفیتاں نیں جنہاں نوں اسی مراقبے راہیں حاصل کر سکنے آں۔

مراقبے دا مقصد کیہ اے؟

دوجا سوال اے: میں من دی اجیہی کیفیٔتاں کیوں پیدا کرنا چاہواں دا؟ ایس سوال دا جواب دین لئی سانوں دو گلاں نوں موہرے رکھنا ہووے دا: پہلی گل، میرا مدعا کیہ اے؟ دوجی گل، جذباتی لحاظ نال، میں ایہ ہدف کیوں پانا چاہنا واں؟

مثال دے طور تے، میں اک شانت تے نرول من کیوں چاہواں دا؟ ایدی اک صاف وجہ ایہ وے کہ ساڈا من شانت نئیں، اتے ایہ سانوں چوکھا پریشان کردا اے؛ ایہ ساڈے لئی چوکھے دکھ دا سبب بندا اے اتے ساڈی زندگی وچ ودیہ کارکردگی وچ اڑیکاں ڈاہندا اے۔ ساڈے پریشان من دا ساڈے شریر دی صحت اوپر وی بھیڑا اثر پے سکدا اے؛ ایہ ساڈے گھراں وچ مسٔلے پیدا کر سکدا اے یا حالات نوں ہور بگاڑ سکدا اے اتے ساڈی دوجیاں سنگتاں نوں خطرے وچ پا سکدا اے؛ ایہ ساڈے کم کار وچ مشکلاں پیدا کر سکدا اے۔ تے ایس مثال موجب ساڈا مقصد کسے کمزوری اوپر قابو پانا اے، کسے قسم دے ذہنی تے جذباتی مسئلے نوں حل کرنا اے۔ تے اسی ایس گل دی ذمہ واری لین دا فیصلہ کرنے آں پئی اسی مراقبے راہیں ایس مسئلے اوپراک با ضابطہ عمل نال قابو پاواں دے۔

اوہ کیہڑی جذباتی کیفیت اے جیہڑی سانوں مراقبہ کرن اوپر قائل کرے دی؟ ہلا، تے ایہ ہو سکدا اے کہ اسی اپنی ہن دی من دی پریشان کرن والی حالت توں تنگ آ گئے آں۔ تے اسی اپنے آپ نوں ایہ کہندے آں،"ات دا انھیر ہوچکیا اے۔ میں ایہناں (مندے) حالاں وچوں نکلنا اے۔ میں ایدا کوئی اوپا کرنا اے۔" تے جے مثلاً ساڈا مقصد اپنے عزیزاں دی ہور مدد کرنا اے تے فیر ساڈی جذباتی کیفیت، بیزاری دی تھاں، پیار تے درد مندی والی ہووے دی۔ ایہناں تناں جذبیاں دا پورن سانوں ایس گل دی رغبت دواۓ دا پئی اسی کوئی اجیہی راہ ٹولئیے جیہڑی سانوں چنگی طراں نال اوہناں دی مدد کرن جوگا بنا دے۔

فیر وی ایہ گل بڑی ضروری اے کہ مراقبے دا سچا شعور پیدا کیتا جاوے۔ ایہ تھوہ رکھنا کہ چھڑا مراقبہ میرے سارے مسٔلیاں دا اوپا کر دے دا اوپری جیہی گل اے۔ مراقبہ اک آلہ کار اے، اک ول اے۔ جد اسی کوئی مقصد حاصل کرنا چاہنے آں، اتے کوئی مثبت جذبہ سانوں اودے ول لیجا رہیا ہوندا اے تے سانوں ایہ سمجھنا چاہیدا اے کہ کسے اخیر دی نری اِکّو ہی وجہ نہیں ہوندی۔ چوکھے وڑے سبب اک تھاں اکٹھے ہو کے اک اثر پیدا کردے نیں۔ مثال دے طور تے جے مینوں چوکھے رت دے دباؤ تےاعصابی کھچ دی شکائت اے تے مراقبہ یقیناً فائدہ مند ہووے دا۔ روز مراقبہ کرن نال میری فکر کجھ گھٹ ہووے دی۔ پر نرا مراقبہ کرن نال میرا فشار خون گھٹ نئیں ہووے دا۔ ایس توں کجھ فائدہ ہو سکدا اے پر ایدے نال نال مینوں اپنی غذا نوں وی بدلی کرنا ہووے دا، چوکھی کثرت کرنی ہووے دی، اتے ہو سکدا اے کہ مینوں دوا وی لینی پوے۔ چوکھیاں وڑیاں شیواں دے رل کے کرن نال مطلوبہ مقصد یعنی میرا خون دا دباؤ گھٹ ہووے دا۔

اوہ طریقے جیہڑے مراقبے وچ استعمال ہوندے نیں اوہناں نوں اک منفی سوچ پیدا کرن لئی وی استعمال کیتا جا سکدا اے۔ مثلاً میں ایس بارے مراقبہ کر سکنا واں کہ میرا ویری کناں کو ڈاڈھا اے۔ میں مراقبہ راہیں اپنے دل وچ کوڑ چڑھا سکنا واں، جو مینوں انہوں لبھن تے مارن والے پاسے لاوے۔ پر عام طوراوپر مراقبے دا استعمال انج نئیں ہوندا۔ عام طور تے مراقبے نوں اک چنگی سوچ پیدا کرن لئی ورتیا جاندا اے جیہڑی ساڈے لئی تے ہوراں لئی فائدہ مند ہووے۔

اسی مراقبہ کِویں کرئیے؟

تیجا سوال ایہ ہے: اسی مراقبہ کِویں کرئیے ؟ ایدے کئی طریقے نیں اتے ایدا پتیجن ایس گل اوپر اے کہ اسی من دی کیہڑی کیفیت پیدا کرنا چاہنے آں ۔ پر ایہناں ساریاں طریقیاں وچ اک گل سانجھی اے، اتے اوہ وے'مشق دی لوڑ' ۔ مشق دا مطلب اے کسے اک کم نوں گھڑی مڑی کرنا۔ جے اسی شریر دی تربیت کرنا چاہنے آں تے اسی بڑے آہر نال کوئی کثرت کرنے آں۔ ایسے طراں ہی سانوں اپنے مناں دی مشق کرنے دی لوڑ اے۔

مراقبے راہیں من دیاں نویاں کیفیتاں پیدا کرنا

مراقبے دا مطلب ساڈی من دی حالت نال نبڑنا اے۔ لہٰذا ایہ گل سُدھ اے کہ کوئی بھلا بدلاؤ لیاون لئی کوئی من دا طریقہ ورتیا جاۓ۔ تے اسی اپنے من دی حالت بدلن لئی کوئی جسمانی طریقہ ورتن دی کوشش کر سکنے آں؛ جویں اسی مختلف یوگا چج وچ بیٹھ کے یا مختلف مارشل آرٹس مثلاً ٹائی چی کر کے۔ ایہ آپوں ہی مراقبہ نئیں۔ اجیہیاں جسمانی کثرتاں اک اچرج قسم دی من دی کیفیت پیدا کرن وچ فائدہ مند ہو سکدیاں نیں، پر مراقبہ اک اجیہی شے وے جنہوں نرا من نال کیتا جاندا اے۔ پر یقیناً تسی یوگا بھاؤ یا ٹائی چی کرن ویلے مراقبہ کر سکدے او۔ پر جسمانی کثرت تے من دی رجھتا دو وکھو وکھ شیواں نیں: اک اسی شریر نال کرنے آں تے دوجی من نال۔

اپنی منگ پوری کرن لئی سانوں کئی ون سونّے سبب، جسمانی اتے من دے، نوں کمّے لاون دی لوڑ ہو سکدی اے۔ اسی اپنے ماس تے رت دے شریر نوں کم وچ لیا سکنے آں، جویں اپنےکھان پین وچ بدلاؤ لیا کے، جیہڑی ساڈے من دی حالت اوپر اثر پا سکدی اے۔ پر مراقبے دا مطلب اپنے من اوپر کم کرنا اے۔ ایس لئی جے ساڈا کوئی خاص ہدف ہے تے فیر سانوں ایس گل دی پرچول کرنی ہووے دی کہ ایس مقصد نوں پاون لئی سانوں اپنی زندگی وچ کیہڑی طبعی اتے من دی تبدیلی لیاؤنی ہووے دی۔ سانوں ہورے کوئی مراقبے دی مشق چالو کرنی ہووے دی، اپنے کھان پین وچ بدلاؤ کرنا ہووے دا، چوکھی جسمانی کثرت کرنی ہووے دی، یا ایہ سارے کم کرنے ہوون دے۔

جے ایہ مشق صحیح طراں کیتی جاوے تے ساڈے مراقبہ دے مروراں دے وچکار ساڈی ہر روز دی زندگی اوپرایدا اثر پین لگ پیندا اے۔ جے اسی اپنے مراقبہ دے مروراں وچ من دی اک اچرج کیفیت پیدا کر رہے آں، بھاویں اوہ اک شانت، ہور مرتکز حالت ہووے یا چوکھے پیار دی کیفیت، تے مراقبے وچ چُپ بیہ کے اوہ کیفیت پیدا کر لینا ساڈا انت مدعا نئیں۔ ایدا مول مقصد ایہ ہے کہ (من دی) اجیہی بھلی کیفیت اینی کُو استوار کیتی جاۓ کہ ایہ عادت بن جاۓ، اک اجیہی عادت جیہڑی دہاڑی دے کسے وی سمے، جدوں وی سانوں لوڑ پوے، ساڈے کم آوے۔اخیرایہ اک فطرت جیہی بن جاندی اے؛ جیہڑی ہر ویلے موجود ہوندی اے: اسی چوکھے پیار کرن والے، ہمدرد، متوجہ اتے شانت ہو جانے آں۔

جے اسی محسوس کرئیے کہ ساڈے من دی حالت ایہو جئ نئیں تے فیر سانوں صرف اپنے آپ نوں ایہ چیتا دوان دی لوڑ اے:"اپنے دل وچ ہور پیار پیدا کرو۔" تے چونکہ مشق راہیں اسی من دی ایس کیفیت توں اینے واقف ہو چکے آں تے اسی جھٹ کر کے ایس کیفیت نوں پیدا کر سکنے آں۔ مثلاً جے سانوں کسے اوپر غصہ آون لگے تے اسی جھٹ نال ایس توں باخبر ہو جانے آں اتے اپنے آپ نوں چیتا کروانے آں، جان بوجھ کے یا بھل بھلیکے:"میں ایہو جیہا نئیں بننا چاہندا!" پھر جھٹ پٹ، اسی غصے دی ایہ کھڑکی بند کر دینے آں انج جویں کوئی بھُل دی تنبیہ آون اوپر اسی اپنے کمپیوٹر نوں مُڑ کے چالو کرنے آں، تے اوس بندے لئی نویں سرے توں اپنے دل وچ پیار دا احساس پیدا کرنے آں۔

ایس قسم دی من دی کیفیت پیدا کرنا جویں کہ پیار والا موہ اُکّا نظم و ضبط اوپر ہی قائم نئیں۔ مثال دے طور تے دل وچ ہور پیار ودھان لئی سانوں ایس گل دی کجھ سمجھ ہونی چاہیدی اے کہ سانوں کیوں انج کرنا چاہیدا اے۔ سانوں ایہ سوچ کے ایس گل نوں چیتے وچ رکھنا چاہیدا اے کہ اسی سارے آپس وچ جُڑے ہوۓ آں:"تسی وی میرے وانگوں اک انسان او؛ تہاڈے وی میرے وانگوں جذبات نیں؛ تسی وی بالکل میرے وانگوں ایہ چاہندے او کہ لوکیں تہانوں چنگا جانن، تے نا پسند یا نظرانداز نہ کرن۔ اسی سارے ایس دھرتی اوپر اکٹھے آں تے سانوں آپس وچ رل مل کے رہنا چاہیدا اے۔"

ایس مثال توں (گل سمجھن وچ) کجھ مدد ملے گی۔ فرض کرو کہ تسی کسے ایلیویٹر وچ دس ہور لوکاں نال ہو، تے اچانک ایلیویٹر کھلو جاندا اے تے تسی اودے وچ کجھ دہاڑیاں لئی پھنس جاندے او۔ تہاڈا ایہناں لوکاں نال کی سانگھا اے؟ تسی تے باقی سارے اک تھاں پھنسے ہوۓ او۔ تہاڈی ساریاں دی اکو جیہی بپتا اے؛ پر تہانوں سبنا نوں اک دوجے نال رل مل کے ڈنگ ٹپاونا اے۔ اینی نکی جئی تھاں تے جے تسی اک دوجے نال لڑن لگ پؤ تے ایہ بڑا مندا ہووے دا، ہووے دا نا؟ ایدی تھاں تے تہانوں اک دوجے نال چنگا ورتا کرن تے صبر کولوں کم لین دی لوڑ اے۔ تہانوں سبناں نوں رل کے ایس بپتا توں نکلن دی کوشش کرنی ہووے دی۔ ایس لئی ایس دھرتی نوں اک بوہت وڈا ایلیویٹر سمجھنا مدد گار ثابت ہووے دا!

ایہو جئے لمے چوڑے مراقبے راہیں اسی من دی اک اجیہی حالت پیدا کر سکنے آں جدے وچ ہوراں لئی پیار تے برداشت ہووے۔ خالی مراقبے وچ بیہ کے تے اپنے آپ نوں ایہ کہ کے "میں ہن چوکھے پیار دا وکھالا کراں دا"، کوئی سچا احساس پیدا کرنا بوہت مشکل کم اے۔ ایس لئی جدوں اسی ایہ سوال کرئیے کہ مراقبہ کیویں کیتا جاۓ تے ایس دا اک طریقہ ایہ ہے کہ ایس مثال ورگی من دی اک اجیہی کیفیت اپراجن کیتی جاۓ جیہڑی ہور زیادہ پیار تے برداشت رکھدی ہووے۔ اسی اپنے ایلیویٹر والے تجربے جیہا اک منظر ورتنا سکھنے آں۔ اسی ایدے اوپر گوہ کرنے آں جدوں تیکر ایہ ساڈی سمجھ وچ نہ آجاۓ۔ تے فیر مراقبے وچ چپ چپیتے بیٹھے ایہ تصور لے کے کہ اسی دوناں طراں دے لوکاں دے وچکار آں – پچھانتے وی تے اوپرے وی – اسی من دے پیار تے درد مندی والی کیفیت پیدا کرن دی کوشش کرنے آں۔

من نوں شانت کرنا

مراقبے دا اک ہور طریقہ من نوں شانت کرنا اے تاں جے اسی من دی اک ہور قدرتی حالت پا سکئیے۔ ایتھے ایہ اک ڈاڈھی سمجھن والی گل اے: جدوں اسی من نوں شانتی پوہنچان دی کوشش کر رہے ہوندے آں تے ایس دا مطلب ایہ نئیں کہ اسی کوئی کورا من چاہنے آں، جویں کوئی بند ریڈیو۔ ایہ اُکّا ہی ساڈا مقصد نئیں۔ جے انج ہوندا تے ایدے نالوں چنگا تے ایہ وے کہ جا کے سوں جاؤ۔ ایتھے مقصد من دیاں ساریاں پریشان کرن والیاں کیفیتاں نوں شانت کرنا اے۔ کجھ احساس جویں جذباتی ہیجان، فکر مندی یا خوف چوکھے پریشان کرن والے ہو سکدے نیں۔ سانوں ایہو جئے سارے جذبیاں نوں دب دینا چاہیدا اے۔

جد اسی اپنے من نوں شانت کرنے آں تے ساڈا مقصد من دی اک اجیہی کیفیت پیدا کرنا ہوندا اے جیہڑی کہ نرول تے ہوشیار ہووے، من دی اک اجیہی حالت جدے وچ اسی یا تے پیار اتے برداشت پیدا کرن جوگے ہوئیے، یا اسی ایس قابل ہوئیے کہ اوہ انسانی، قدرتی بھلائی دا وکھالا کر سکئیے جیہڑی ساڈے ساریاں وچ موجود اے۔ ایدے لئی ڈاڈھا سکون لوڑی دا اے – نرا پنڈے دے پٹھیاں نوں ڈھلا چھڈ دینا کافی نئیں، بھاویں یقیناً ضروری تے ہے، سغوں ذہنی اتے جذباتی کھچ نوں وی دور کرنا اے جیہڑی سانوں کجھ محسوس کرن توں روکدی اے – اچرج اوہ جیہڑی سانوں قدرتی گرمائی تے من دی صفائی توں روکدی اے۔ ایہ کوئی اجیہی مشق نئیں جدے وچ دماغ نوں بند کر کے کسے روباٹ وانگوں ہو جانا جیہڑا خیالاں توں خالی ہووے۔

کجھ لوک ایہ وی سمجھدے نیں کہ مراقبے دا مطلب سوچ نوں بند کر دینا اے۔ ایہ اک غلط وچار اے۔ ہر قسم دی سوچ بند کرنے دی تھاں مراقبہ راہیں اجیہے سارے ذیلی تے غیر ضروری خیال، جویں مستقبل بارے بھٹکان والے خیال جویں (میں اج شاماں نوں کیہ کھاواں دا؟)، اتے منفی خیال یا دماغی کاریگری جویں (توں کل میرے نال بھیڑا ورتا کیتا، توں بڑا بھیڑا انسان ایں۔)۔ ایہو جۓ سارے خیال من دی گمراہی تے پریشان کرن والی سوچ دی ونڈ وچ آوندے نیں۔

اک شانت من دا ہونا نرا اک آلہ کار اے؛ ایہ ساڈا انت منشا نئیں۔ پر جے ساڈا من اک اجیہا من ہووے جیڑا چوکھا شانت، پر سکون، نرول تے کھلا اے تے فیر اسی انہوں چنگے سبھا نال ورت سکنے آں۔ اسی یقیناً انہوں اپنی روز دی زندگی وچ اپنے فائدے لئی ورت سکنے آں؛ پر ایہنوں اسی مراقبے دی حالت وچ وی اپنی زندگی دے حال نوں چنگی طراں سمجھن لئی ورت سکنے آں۔ اک اجیہے من نال جیہڑا پریشان کرن والے جذبیاں اتے ذیلی خیالاں توں پاک ہووے اسی ضروری گلاں جویں: میں اپنی حیاتی وچ کیہ کیتا اے؟ یا: ایس نیڑلے رشتے وچ کیہ پیا ہوندا اے؟ کیہ ایہ کوئی چنگی گل اے یا بھیڑی گل اے؟ دے بارے چوکھی صفائی نال سوچ سکنے آں۔ اسی پرچول کولوں کم لے سکنے آں۔ ایدا مطلب اے اپنے اندر جھاتی مارنا – یعنی اپنے بارے ہور چنگی سدھ کہ ساڈے اندر کیہ پیا ہوندا اے، ساڈی زندگیاں وچ کیہ پیا ہوندا اے۔ ایہو جئے مسلیاں نوں سمجھن لئی اتے مثبت انداز وچ دروں بینی لئی سانوں صاف من لوڑی دا اے۔ سانوں اک شانت من چاہیدا اے تے مراقبہ ہی اوہ آلہ کار اے جیہڑا سانوں ایتھے تیکر اپڑا سکدا اے۔

من دیاں تصوراتی اتے غیر تصوراتی کیفیتاں

مراقبے بارے بوہت ساریاں لکھتاں سانوں تصوراتی خیالاں توں نکلن اتے غیر تصوراتی حالت اپناون دی صلاح دیندیاں نیں۔ پہلی گل تے ایہ وے کہ ایہ ہدائت سب مراقبیاں اوپر لاگو نئیں ہوندی۔ ایہ مراقبے دی اک اچرج ترقی یافتہ شکل اوپر لاگو ہوندی اے جدے وچ حقیقت اوپر توجہ مرکوز کیتی جاندی اے۔ پر فیر وی تصور دی اک قسم اجیہی اے جدے توں ہر قسم دے مراقبہ نوں دور رہنا چاہیدا اے۔ پر تصور دی وکھو وکھ قسماں نوں سمجھن لئی جنہاں دا بیان مراقبے دے سبقاں وچ کیتا گیا اے۔ سانوں لفظ 'تصوراتی' دے معنے جانن دی لوڑ اے۔

کجھ لوکاں دے بھوں تصوراتی ہون دا مطلب روز مرہ دے عام خیال نیں جیہڑے ساڈے من وچ آوندے نیں – جنہوں عام طور تے "سِراں وچ آوازاں" کہندے نیں – تےغیر تصوراتی ہونے دا مطلب نرا ایس آواز نوں چپ کرانا اے۔ پر اپنے سِر دے اندر دی آواز نوں چپ کرانا تے نری مڈھلی گل اے۔ اساں اک نرول تے شانت من تشکیل دین لئی اپنے مناں نوں ذیلی پریشان کرن والے خیالاں توں جان چھڑان بارے پہلاں ہی بحث کیتی اے۔ کجھ ہور لوک انج سوچدے نیں کہ کسے گل نوں ٹھیک طراں سمجھن لئی سانوں ایہنوں غیر تصوراتی طریقے نال سمجھنا چاہیدا اے، تے نالے تصوراتی خیال اتے سچی سدھ اک دوجے دے ویری نیں۔ پر معاملہ انج نئیں۔

تصور بارے گنڈھاں نوں کھولن لئی پہلاں سانوں اپنے خیالاں نوں لفظاں وچ ڈھالن تے اوہناں نوں سمجھن وچکارفرق نوں جانن دی لوڑ اے۔ اسی کسے گل نوں سمجھیاں یا نہ سمجھیاں بغیر اپنے خیالاں وچ لفظاں دی شکل دے سکنے آں۔ مثلاً اسی کسے بدیسی زبان وچ کسے دعا نوں، بھاویں ایدے معنے سانوں سمجھ آون یا نہ آون، پڑھ سکنے آں۔ ایسے طراں اسی کسے گل نوں لفظاں وچ بغیر اودا نکھیڑ کرن دے سمجھ سکنے آں، مثلاً ایہ کہ پیار وچ کس طراں محسوس ہوندا اے۔

مراقبے وچ تصوراتی تے اودے موہرے غیر تصوراتی سدھ بدھ دا مسئلہ کسے گل نوں سمجھن یا نہ سمجھن نال جوڑ نئیں رکھدا۔ مراقبے وچ اتے روزمرہ زندگی وچ اسی ہمیش سدھ بدھ نوں قائم رکھنے آں بھاویں اوہ تصوراتی ہووے یا غیر تصوراتی، نالے بھاویں اسی اوہنوں اپنے من وچ شبداں دے روپ وچ ڈھالیئے یا نہ ڈھالیئے۔ کدے کدار شبداں وچ بیان کرنا فائدہ مند ہوندا اے؛ پر کدے تے اُکّا ہی فائدہ مند نئیں ہوندا سغوں ایدی لوڑ ہی نئیں پیندی۔ مثال دے طور تے اپنے پولیاں دے تسمے کسنا: اسی جانکاری رکھنے آں پئی پولیاں دے تسمے کویں بنھی دے نیں۔ جدوں تسی اپنے پولیاں دے تسمے بنھ رہے ہوندے او تے کیہ تہانوں سچ مچ ایہ دسن دی لوڑ پیندی اے کہ تسی اوہناں نوں بنھن ویلے ایس تسمے نوں کیہ کرو دے تے اوس تسمے نوں کیہ کرو دے؟ نئیں۔ سغوں میرا خیال اے کہ سچ پچھو تاں ساڈے وچوں چوکھیاں نوں ایہ بیان کرن وچ بڑی اوکھ لگے دی کہ اوہ تسمے کویں بنھدے نیں۔ پر اسی جاننے آں۔ سدھ بدھ بنا اسی زندگی وچ کجھ وی نئیں کر سکدے۔ کیہ تسی انج کر سکدے او؟ تسی اک بُوا وی نئیں کھول سکدے۔

بوہت ساریاں پرتاں توں شبد بازی در اصل فائدہ مند اے؛ اسی ہوراں نال گل بات کرن لئی لفظاں دا استعمال کرنے آں۔ پر ساڈے وچاراں لئی شبداں دا استعمال لازم نئیں؛ شبد بازی آپوں غیرجانبدار اے۔ ساڈے کول کجھ کم دے مراقبے نیں جنہاں وچ لفظاں دا استعمال ہوندا اے۔ مثال دے طور تے اپنے من وچ منتراں نوں جپنا اک قسم دی شبد بازی اے جیہڑی من وچ اک اچرج سنگیت یا سدموڑی پیدا کردی اے۔ منتر دا باقاعدہ سنگیت بڑا سہائت ہوندا اے؛ ایہ سانوں من دی کسے خاص حالت اوپر توجہ مرکوز کرن وچ مدد دیندا اے۔ مثال دے طور تے جد اسی پیار اتے دردمندی دے جذبے نوں اُچتائی دے رہے ہوئیے تے اوس ویلے 'اوم منی پیمے ہنگ' دا منتر جپن نال ایس پیار والی حالت نال دھیان جوڑے رکھنا ذرا سوکھا ہو جاندا اے، بھاویں اسی اپنے من وچ کجھ آکھیاں بنا وی پیار والی حالت اوپر توجہ مرکوز کیتی رکھ سکنے آں۔ پس شبد بازی آپوں کوئی مسئلہ نئیں۔ دوجے پاسے سانوں یقیناً اپنے مناں نوں شانت کرن دی لوڑ ہوندی اے جدوں ایہناں دے اندر ایویں ہی رولا پے رہیا ہووے۔

لہٰذا جے تصور دے مسئلے دا واہ شبد بازی تے سدھ بدھ نال نئیں تے فیر سمسیا کیہ اے؟ تصوراتی من کیہ چیز اے اتے جدوں مراقبی ہدائت سانوں ایس توں پچھا چھڑان دی صلاح دیندی اے تے ایدا کیہ مطلب اے؟ کیہ ایہ ہدائت مراقبے دے سارے درجیاں اتے ساریاں منزلاں تے روزمرہ زندگی اوپر لاگو ہوندی اے؟ ایہناں گلاں تے تھوہ بڑا ضروری اے۔

تصوراتی من دا مطلب ونڈاں دے حساب نال سوچنا اے جس دا سادی زبان وچ مطلب اے کہ شیواں بارے اوہناں نوں "ڈبیاں" وچ بند کرنا مثلاً "چنگا" یا "مندا"، "کالا" یا "سفید"،"کتا" یا "بلی"۔ جدوں اسی کجھ خریدنے آں تے سانوں سیب سنگترے، یا کچے تے پکے پھل وچکار فرق پتہ ہونا چاہیدا اے۔ ایس طراں روزمرہ دے معاملیاں وچ ونڈاں دے حساب نال سوچنا کوئی مسئلہ نئیں۔ پر کجھ ونڈاں اجیہیاں نیں جیہڑیاں درگھٹ نیں۔ ایہناں وچوں اک نوں اسی "پہلاں توں بنھی ہوئی سوچ" آکھدے آں ۔

ایدی اک مثال ایہ وے:"میں ہمیش تیرے کولوں بھیڑے ورتا دی امید کرنا واں ۔ توں اک بڑا بھیڑا انسان ایں کیونکہ گزریل سمے وچ توں فلاں فلاں حرکت کیتی، تے ہُن میں پیشین گوئی کرنا واں کہ بھاویں کجھ وی ہووے توں سدا اک بد انسان ہی رہویں دا۔" اساں پہلاں ہی فیصلہ سنا دتا اے کہ ایہ اک بڑا بد انسان اے تے اوہ ہمیش ساڈے نال انج ہی پیش آۓ دا – ایہ اک پہلاں توں متھی ہوئی سوچ اے۔ اسی اپنے تصور وچ ایس شخص نوں "بھیڑے لوکاں" دی ونڈ یا ڈبے وچ پا دینے آں۔ اتے یقیناً جد اسی ایس طراں سوچنے آں اتے اوس شخص بارے اجیہی سوچ رکھنے آں: "اوہ اک گھٹیا انسان اے؛ اوہ میرے نال ہمیش ہی بری طراں پیش آوندا اے،" تے ایس طراں اوس شخص دے تے ساڈے وچکار اک اوچی کندھ کھلو جاندی اے۔ ساڈی پہلاں توں متھی ہوئی راۓ ساڈے وچکار سانگھے اوپر اثر پاوندی اے۔ یعنی پہلاں توں راۓ قائم کرنا من دی اک اجیہی کیفیت اے جدے وچ اسی چیزاں (اتے انساناں) نوں ونڈاں وچ ونڈ دینے آں۔

غیر تصوریت دیاں کئی پدھراں نیں، پر ایہناں وچوں اک ایہ وے کہ جد کسے شے نال واہ پوے تے اودے بارے وچ کھلے دل کولوں کم لینا۔ ہن ایس دا مطلب ساری تصوراتی سدھ بدھ نوں رد کر دینا نئیں۔ مثال دے طور تے جے کسے کتے نے کئی لوکاں نوں وڈیا اے، تے اوس کتے نوں "وڈن والے کتے" دی فہرست وچ رلا کے اودے نیڑے محتاط رہواں دے۔ اسی ایس جانور دے نیڑے مناسب احتیاط ورتاں دے۔ پر اسی اجیہی پہلاں توں متھی ہوئی سوچ کولوں کم نئیں لواں دے:"ایہ کتا مینوں ضرور وڈے دا ایس پاروں میں ایدے نیڑے ڈُھکن دی کوشش وی نئیں کراں دا۔" اک نویں صورت حال جیہڑی جنم لے رہی اے ایہنوں منن اتے ایس بارے میں کوئی پہلاں توں متھی ہوئی راۓ قائم کرن، جیہڑی سانوں ایس دا پوری طراں سواد چکھن توں روک سکدی اے، دے وچکار اک پولا جیہا توازن اے۔

ایس لئی غیر تصوریت دی اوہ پدھر جدی سب طراں دے مراقبیاں وچ لوڑ پیندی اے اک اجیہا من اے جیہڑا پہلاں توں متھی ہوئی راۓ توں انجان اے۔ مراقبے بارے عام ہدائتاں وچوں اک عمومی ہدائت ایہ ہے کہ بغیر کسے توقع اتے پریشانیاں دے مراقبہ کیتا جاوے۔ مراقبے دے سلسلہ وچ پہلاں توں متھی ہوئی راۓ اجیہی توقع ہو سکدی اے جویں ساڈا مراقبہ بڑا ودیہ ہووے دا، یا ایہ چنتا کہ ساڈیاں لتاں وچ پیڑ ہووے دی، یا ایہ خیال:"میں کامیاب نئیں ہوواں دا۔" اجیہی توقع اتے فکراں، بھاویں اسی ایہناں نوں شبداں وچ بیان کرئیے یا نہ کرئیے، پہلاں توں متھے ہوئے تصور نیں۔ ایہو جئے خیال ساڈے آنے والے مراقبے نوں من دے اک "لاجواب تجربہ" یا "تکلیف دہ تجربہ"دے ڈبے یا طبقے وچ بند کر دیندے نیں۔ مراقبے دا اک غیر تصوراتی روپ ایہ ہووے دا کہ جو کجھ وی ہووے اوہنوں بس قبول کر لیا جاوے اتے اودے بارے بغیر کوئی فیصلہ سنایاں اودے نال مراقبے دی ہدائتاں مطابق نبڑیا جاوے۔

مراقبے لئی مناسب حالات

سانوں مراقبے لئی یقیناً مناسب حالات چاہیدے ہوندے نیں۔ کجھ لوکاں دے بھوں مناسب ماحول اوہ ہوندا اے جنہوں میں "ہالی وڈ دا نظارہ" کہنا واں۔ لوکیں سوچدے نیں کہ اوہناں نوں اک خاص کمرہ چاہیدا اے جدے وچ موم بتیاں، خاص قسم دا سنگیت، اتے خوشبو دا سربندھ ہووے؛ اوہ سوچدے نیں کہ اوہناں نوں ہالی وڈ دی فلم دا پورا سیٹ چاہیدا اے۔ جے تسی اجیہا ماحول منگدے او تے ایدے وچ کوئی حرج نئیں؛ پر ایدی لوڑ کوئی نئیں۔ سانوں اپنے آپ نال اتے اسی جو مراقبے نال کر رہے آں ایدے وچ آدرنوں دھیان وچ رکھنا چاہیدا اے، تے جس گل دی صلاح دتی گئی اے اوہ ایہ ہے کہ مراقبے دی تھاں صاف ستھری ہووے۔ عموماً اوس کمرے نوں جتھے تسی مراقبہ کرو دے صاف کر لیا جاندا اے۔ کمرے وچ چیزاں نوں ٹھکانے لاؤ؛ فرش اوپر ہر پاسے کپڑے وکھرے نئیں ہونے چاہیدے۔ جے ساڈے آلے دوالے دا ماحول ڈھب دا ہووے تے ایدے نال من نوں شانت ہون وچ مدد ملدی اے۔ جے ماحول اشانت اے تے ایدے نال من اوپر منفی اثر ہوندا اے۔

جے ماحول وچ خاموشی ہووے تے ایدے نال وی چوکھی سہائتا ملدی اے، اچرج شروع شروع وچ۔ بودھی مراقبے وچ اسی یقیناً سنگیت نال مراقبہ نئیں کردے۔ سنگیت اک اجیہا باہرلا عنصر اے جنہوں اسی شانتی لئی استعمال کرنے آں۔ پر شانتی حاصل کرن لئی کسے باہرلے عنصر اوپر دھیرج کرنے دی تھاں سانوں ایس شانت نوں اندروں پیدا کرن دے قابل ہونا چاہیدا اے۔ انج ہی سنگیت وچ وی بوہت جادو دا اثر ہو سکدا اے، سانوں گواچن دی لوڑ نئیں۔ سانوں کسے مسکّن دوا دی لوڑ نئیں جویں کسے دندان ساز دے کمرہ انتظار وچ بیٹھے شانتی لئی ہلکا پھلکا سنگیت سن رہے ہوئیے۔ ایہ کوئی مراقبے دا چنگا ماحول نئیں۔

مراقبے وچ بیٹھن دے مناسب ڈھب بارے جے ون سونّیاں ایشیائی روایتاں نوں ویکھیا جاۓ تے سانوں مراقبے وچ بیٹھن دے کئی وکھو وکھ ول نظر آون دے۔ تبتی اتے ہندوستانی لوک چونکڑی مار کے بیٹھدے نیں؛ جاپانی لوک لتّاں نوں اکٹھیاں کر کے انج بیٹھدے نیں کہ پیراں دے تلے دا منہ پچھے ول ہووے؛ تھائی لوک دونویں لتّاں اکو پاسے موڑ کے بیٹھدے نیں۔ سب توں ضروری گل سوکھے ڈھو نال بیٹھنا اے۔ جے تسی کرسی اوپر بیٹھنا چاہو تے اوہ وی ٹھیک اے۔ مراقبے دیاں بوہت اگوائی مشقاں جنہاں وچ اسی شریر دے توانائی دے سلسلیاں نال کم کر رہے ہوندے آں، بیٹھن دا ول اہم اے۔ پرعام حالات وچ سانوں کسے وی ماحول وچ مراقبہ کرن دے قابل ہونا چاہیدا اے۔ جے تسی چونکڑی مار کے کسے گدی اوپر بیٹھن دے عادی او، اتے جے تسی ہوائی جہاز یا ریل گڈی وچ سفر کر رہے او جتھے تسی انج نئیں بیٹھ سکدے تے تسی اپنی نشست اوپر بیٹھے ہی مراقبہ کر سکدے او۔

خاص طور تے گھٹ تجربہ رکھن والے مراقبہ گرداں لئی ضروری اے کہ ماحول شانت ہووے۔ ساڈے جیہے چوکھے لوکاں لئی کوئی شانت تھاں تلاش کرنا، اچرج شہر وچ، ایڈا سوکھا کم نئیں۔ تے (ایس مارے) کئی لوکیں تڑکے ویلے یا راتیں دیر نال جدوں شور بھورا کو گھٹ ہوندا اے مراقبہ کردے نیں۔ اخیرجدوں اسی چوکھی ترقی کر لینے آں تے فیر شور نال کوئی فرق نئیں پیندا، پر شروع شروع وچ شور دے سبب توجہ دا ہٹ جانا بوہت آسان ہوندا اے۔

عام طور تے ایس گل نوں متھنا کہ ساڈے لئی دہاڑی دا کیہڑا ویلا مراقبے لئی ودیہ ہووے دا ضروری اے۔ مثال دے طور تے کجھ لوکیں ایہ محسوس کردے نیں کہ کھانا کھان مغروں اوہناں دی شکتی گھٹ ہو جاندی اے، اوہ لِسّے محسوس کردے نیں، تے اوہناں لئی ایہ سمے مراقبے لئی سوتر نئیں۔ کجھ لوکی جد تڑکے ویلے اٹھدے نیں تے بڑے سجرے تے تگڑے ہوندے نیں جد کہ کجھ ہور لوکی سویر دے چوکھے ویلے گواچے گواچے پھردے نیں۔ کجھ لوک ڈوہنگی رات پیاں چوکھے چوکنے محسوس کردے نیں جد کہ کجھ ہور لوک، جے اوہ مراقبہ کرنا چاہن، تے جاگدے رہن لئی بڑی کوشش کردے نیں، جیہڑی کہ چنگی گل نئیں۔ تے ایس گل دا فیصلہ آپوں کرنا کہ دہاڑ دا کیہڑا ویلا تہاڈے لئی مناسب اے ضروری اے۔

سانوں اپنے لئی بیٹھن دے ودیہ ول دا فیصلہ وی کرنا چاہیدا اے۔ مثال دے طور تے جے اسی چونکڑی مار کے بیٹھنے آں تے ہمیش ہی ایہ آکھیا جاوندا اے کہ اسی اپنی پیٹھ تھلے گدی رکھئیے۔ پر کجھ اجیہے لوکیں وی ہین جیہڑے گدی استعمال نئیں کردے۔ اتے جے تسی گدی استعمال کردے او تے ایس گل دا فیصلہ تسی آپوں کرنا اے کہ تسی کس طراں دی گدی استعمال کرو دے: موٹی یا پتلی، سخت یا نرم۔ تہانوں ایہو جئی گدی تے ایہو جیا بیٹھن دا ول اپناون دی لوڑ اے جدے نال تہاڈیاں لتاں گھٹ توں گھٹ سون (رت دے پھیر اوپر اثر نہ ہووے) اتے تہاڈی پوری بیٹھک پیڑ تے بے آرامی توں بچی رہوے۔ ساڈی مراقبے دی بیٹھک اجیہا پیڑ والا تجربہ نئیں ہونا چاہیدا جدے وچ اسی پیڑ پئے سہئیے کیوں جے ساڈے گوڈیاں وچ پیڑ پئی ہوندی اے تے اسی ایس بیٹھک دے چھیتی توں چھیتی مُکن دی ڈاڈھی اُڈیک کر رہے ہونے آں۔ ایس لئی تسی کس طراں دی گدی استعمال کردے او ایہ اہم اے، ایدے نال بوہت فرق پیندا اے۔ پر جدوں اسی بڈھے ہو جائیے اتے چونکڑی مار کے نہ بیٹھ سکئیے تے فیر کرسی اوپر بیٹھن وچ کوئی حرج نئیں پر ساڈا لک سدھا رہنا چاہیدا اے۔

ایسے طراں ساڈا مراقبے دا مرور وی ساڈی اگوائی دے نال نال گھٹ ودھ ہووے دا۔ ایس گل دی مت دتی جاندی اے کہ شروع وچ اسی بوہت تھوڑے چِر لئی مراقبہ کرئیے- تن توں پنج منٹ لئی – کیونکہ ایس توں چوکھے چِر لئی ساڈے لئی اپنی توجہ مرتکز کرنا بوہت مشکل ہووے دا۔ تھوڑے چِر لئی (مراقبہ) جدے وچ اسی چوکھے مرتکز ہوئیے اوس لمبے مرور والے (مراقبے) نالوں چنگا اے جدے وچ ساڈا من آوارہ ہووے، اسی خیالی پلاؤ پکا رہے ہوئیے، یا سانوں نیندر آ رہی ہووے۔

جے اسی کسے خاص قسم دا زین مراقبہ کر رہے ہوئیے تے بیٹھن دا ول قائم رکھنا اتے ساکت رہنا لازم اے۔ اتے دوجی قسم دے مراقبیاں وچ جے تہانوں اپنیاں لتاں ہلان دی لوڑ پوے تے تسی انج کر سکدےاو – ایہ کوئی وڈی گل نئیں۔ ایہناں ساریاں روحانی مشقاں وچ سوکھے حال وچ رہنا بوہت ضروری اے؛ اپنے اوپر جبر نہ کرو۔ یقیناً اسی ایس کم نوں جو اسی کر رہے آں آدر دینے آں، پر ایس نوں ڈرامائی روپ مت دیو، جویں:"میں ایتھے بیٹھا اک پوتّر ہستی آں تے مینوں بے عیب ہونا چاہیدا اے۔"

اک ڈاڈھی ضروری یاد رکھن دی گل ایہ ہے کہ ہر شے وچ اونچ نیچ ہوندی اے۔ بعض دہاڑے ساڈا مراقبہ تسلی بخش ہووے دا تے بعض دہاڑے ایداں نئیں ہووے دا۔ کسے دہاڑے ساڈی طبیعت وچ مراقبہ دی تاہنگ ہووے دی، تے کدی نئیں ہووے دی۔ ایس طراں کدی نئیں ہو سکدا کہ ساڈا مراقبہ لگا تار روز بہ روز چنگے توں چنگا ہوندا چلا جاۓ۔ اچتائی انج اک لانبھ ول نئیں ہوندی؛ ایدے وچ ہمیش اونچ نیچ ہوندا اے۔ ایہ ہو سکدا اے کہ کجھ ورے لنگ جان مغروں تسی محسوس کرو کہ تہاڈی مراقبے دی مشق عام طور تے ترقی پذیر اے پر اجیہی صورت حال ہمیش قائم رہوے دی کہ کجھ دہاڑے دوجیاں نالوں چنگے ہون دے ۔ میرا اک استاد کہندا ہوندا سی:"کوئی وڈی گل نئیں۔" (ایہ) کم ٹھیک چل رہیا اے – کوئی اچرج گل نئیں۔ (ایہ) کم ٹھیک نئیں چل رہیا – تاں وی کوئی خاص گل نئیں۔ تسی اپنا کم چالو رکھو۔ سب توں ضروری گل استقلال اے۔ ہر روز مراقبہ کرو۔ جویں تسی پیانو دی مشق کردے او ایس طراں ہی روزانہ (مراقبہ) کرو۔ تے جے تسی اک وقت وچ کجھ منٹ (مراقبہ) کردے او تے اوہ وی ٹھیک اے۔ کجھ چِر دا وقفہ دے کے فیر کجھ منٹاں لئی مراقبہ کرو۔ فیر اک نکا جیا وقفہ دے کے کجھ منٹ ہور مراقبہ کرو۔ ایس طراں مشق کرنا اک گھنٹے دی لمی تے اوکھی بیٹھک نالوں چنگا اے۔

ساہ اوپر مراقبے دی مشق

بوہت سارے لوکیں ایہ جاننا چاہندے نیں کہ اوہ مراقبہ کویں شروع کرن؟ بوہت ساریاں روایٔتاں موجب زیادہ تر لوکیں مراقبہ اپنے ساہ اوپر توجہ مرکوز کرن نال شروع کردے نیں۔ جد تسی ساہ اوپر مراقبہ کردے او تے تسی معمول دے مطابق ساہ لیندے او: نہ بوہتا تیز، نہ بوہتا ہولی، نہ بوہتا ڈوہنگا، نہ گھٹ ڈوہنگا۔ بس ہر ویلے وانگوں نک راہیں ساہ لوو۔ تسی یقیناً چھیتی چھیتی ساہ نئیں لینا چاہوو دے؛ اتے جے تسی بوہت زیادہ ڈوہنگے ساہ لوو دے تے تسی ڈاڈھے چکرا جاؤ دے جو کہ اُکّا ہی چنگی گل نئیں۔

تسی ساہ اوپر دو تھاواں توں توجہ مرکوز کر سکدے او: یا تے نک وچ جتھوں ساہ اندر باہر آوندا جاوندا اے، یا ٹِڈ وچ جتھوں ساہ اندر باہر آوندا جاوندا اے۔ جے تہاڈا من بوہت آوارگی دا شکار اے اتے تسی بدلاں وچ اڈدے پھردے او – جنہوں اسی انگریزی وچ "ترنگ وچ ہونا" کہنے آں تے ایہو جئے حال وچ ٹِڈھ دے دھنّی دے آلے دوالے دے علاقے اوپر ساہ نوں اندر باہر آوندے جاوندے محسوس کرن نال تہانوں اک تھاں ٹھہرن وچ مدد ملے دی۔ ایدے برعکس جے تہاڈے اوپر نیندر دا غلبہ اے اتے تسی لِسّے محسوس کر رہے او تے ایہو جئے حال وچ نک راہیں ساہ نوں آوندے جاوندے محسوس کرن نال تہاڈی شکتی ودھ سکدی اے۔ پس ایہ فیصلہ تسی خود کرنا اے کہ کسے اک خاص موقع اوپر تہانوں کس شے دی لوڑ اے۔ اصل مقصد ایہ وے کہ ساہ اوپر توجہ مرکوز ہووے، ہوشیاری دے نال۔ تسی اپنے من نوں بند نئیں کردے؛ تسی ساہ لین دے احساس نال، بغیر من وچ کسے چالو تبصرے دے، جانکاری رکھدے او۔

اصل کم ایس گل دا احساس اے کہ جویں ہی تہاڈا دھیان ونڈن لگے تہانوں پتہ لگ جاۓ تے تسی اوہنوں واپس ٹھکانے لے آؤ۔ یا، جے تسی ڈھلّے محسوس کرو اتے تہانوں نیندر آون لگے تے تسی اپنے آپ نوں چوکنا کر لو۔ ایتھے ایہ کم کرن دی لوڑ اے۔ تے نالے سانوں کسے خوش فہمی دا شکار نئیں ہونا چاہیدا: ایہ کم سوکھا نئیں کیونکہ اسی اپنے خیالاں تے ذہنی آوارگی نال ڈوہنگا موہ رکھنے آں تے ایہ بھل جانے آں کہ سانوں اپنی توجہ موڑ کے لیاونی اے۔ اچیچا جدوں ساڈے خیال دے نال کوئی پریشان کرن والا احساس وی ہووے، مثلاً کسے اجیہے بندے بارے سوچنا جدے نال ساڈا ڈوہنگا تعلق اے، جدی جدائی سانوں پئی ستاوندی اے، یا کوئی جدے توں اسی ڈاڈھے غصے آں، تے اجیہی صورت وچ توجہ نوں موڑ کے لیاونا ہور وی اوکھا ہو جاندا اے۔ پر ساہ ہمیش موجود اے؛ ایہ اک اجیہی پکی شے وے جدے ول اسی کدی وی مُڑ آ سکنے آں۔

ساہ اوپر توجہ دین دے ہور وی کئی فائدے نیں۔ ساہ شریر نال ڈاڈھا جڑیا ہویا اے۔ تے جے اسی ایس طراں دے انسان آں جیہڑا اپنیاں سوچاں وچ ڈُبیا رہندا اے یا سر پھریا اے تے ایہو جئے حال وچ ساہ اوپر توجہ مرکوز کرنا، بھاویں اوہ ناساں اوپر ہووے یا ٹڈھ اوپر، سانوں زمین اوپر لیان وچ، ساڈے شریر وچ واپس، اصل تھاں تے لیاون وچ مدد گار ثابت ہوندا اے۔ جے سانوں پیڑ ہو رہی ہووے تاں وی ساہ اوپر توجہ مرکوز کرنا فائدہ مند ہوندا اے۔ سچ تے ایہ وے کہ کجھ ہسپتالاں نے، خصوصاً امریکہ دے ہسپتالاں نے، پیڑ دے علاج لئی ساہ دے مراقبہ نوں اپنایا اے۔ جے تسی ایدے اوپر بھورا کو گوہ کرو کہ جد کوئی نیانا روندا اے تے ماں اوہنوں ہِک نال لاندی اے تے بالڑ ماں دے ساہ نوں اندر باہر آوندے جاندے محسوس کردا اے جو کہ بوہت شانتی والی گل اے۔ ایسے طراں جے اسی اپنے ساہ اوپر توجہ دیئے تے ایس توں سانوں شانتی ملدی اے، خاص طور تے جے اسی بوہتی پیڑ محسوس کر رہے ہوئیے۔ ساہ دے عمل نال نہ صرف جسمانی پیڑ دا علاج ہوندا اے سغوں ایس نال جذباتی پیڑ وی ختم یا گھٹ ہو سکدی اے۔

اگلی گل تسی ایہ جاننی اے کہ تساں اپنی اکھیاں دا استعمال کویں کرنا اے۔ کجھ ریتاں بھوں تسی اپنیاں اکھیاں بند کر کے مراقبہ کردے او۔ ایس دا فائدہ ایہ ہے کہ تہاڈا بھلے پھرنا گھٹ ہو جاندا اے۔ ایس دا نقصان ایہ ہے کہ اکھیاں بند ہون تے نیندر آن لگدی اے۔ اکھیاں بند کر کے مراقبہ کرن دا اک ہور نقصان ایہ ہے کہ ایس توں تہانوں شانت ہوون یا مراقبہ کرن لئی اکھیاں بند کرن دی عادت پے جاندی اے جو کہ عام ہر روز زندگی وچ کرنا عام طور تے بڑا اوکھا ہوندا اے۔ تبتی لوک مراقبے ویلے اکھیاں کھلیاں رکھدے نیں، ایس طراں نئیں کہ بوہت زیادہ کھلیاں تے آلے دوالے دی پرچول کر دیاں ہوئیاں، پر بس اک ادھی کھلی غیر مرتکزتکنی نال تھلے فرش ول ویکھدے ہوئیاں۔ فیر وی ایس گل دا فیصلہ سانوں خود کرنا اے کہ سانوں کیہ سردا اے۔

ہوراں لئی دل وچ پیار پیدا کرنا

جد اسی اک وار اپنے مناں نوں ساہ دے مراقبہ راہیں شانت کر لینے آں تے فیر اسی من دی ایس شانت تے چوکس حالت نوں کم وچ لیا سکنے آں۔ اسی ایدے استعمال نال اپنی جذباتی کیفیت بارے زیادہ با خبر ہو سکنے آں۔ نالے اسی ایہنوں مراقبے وچ وی دوسریاں لئی اپنے دل وچ ہور پیار پیدا کرن لئی استعمال کر سکنے آں۔ پیار پیدا کرن لئی تہانوں آپوں اپنے آپ نوں پیار دی کیفیت تک اپڑانا اے۔ شروع وچ تسی انج نئیں سوچ سکدے:"ہُن میں سب نال پیار کرنا واں" تے فیر سچ مچ ایس طراں ہی محسوس کرئیے۔ اجیہے خیال دے پچھے کوئی بل نئیں۔ دل وچ پیار پیدا کرن لئی سوچاں دی اک تند تانی چالو کرنے آں، مثلاً:"ساری مخلوق اک سانجھے بندھن وچ بندھی ہوئی اے؛ اسی سارے ایتھے اکو ہی آں۔ ہر کوئی دوجیاں ورگا اے۔ ہر شخص خوشی منگدا اے، کوئی وی دکھ دی منگ نئیں رکھدا۔ ہر کوئی چاہندا اے کہ اوہنوں پسند کیتا جاۓ، کوئی وی نا پسندیدگی یا نظر اندازی دی طلب نئیں رکھدا۔ ساری رچنا میرے ورگی اے۔"

تے کیوں جے اسی ایتھے سارے اکٹھے آں اتے اک دوجے نال جُڑے ہوئے آں، تے پیار دا احساس انج اے:"رب کرے کہ ہر کوئی خوش ہووے تے اودے لئی خوشی دے سبب پیدا ہوون۔ کنی ودیہ گل ہووے جے ہر کوئی خوش ہووے، کسے نوں کسے سمسیا نال واہ نہ پوے۔" تے جدوں اسی ایس طراں دی من دی کیفیت تے اجیہا پیار کرن والا دل پیدا کر لینے آں، تے فیر اسی اک گرم، پیلے رنگ دے سورج ورگی جوتی دا تصور کرنے آں جیہڑی ساڈے اندروں پیار نال نکو نک (بھری) ہو کے سبناں ول جا رہی اے۔ جے ساڈے دھیان وچ تریڑ آ جاۓ تے اسی اوہنوں موڑ کے واپس ایس احساس ول لیاونے آں:"رب کرے ہر کسے نوں خوشی ملے۔"

روز مرہ زندگی لئی فائدہ مند عادتاں اپراجن کرنا

جے اسی ایس طراں دے مراقبہ دی اپنے آپ نوں عادت پا لئیے تے اسی ایہو جئے آلے تشکیل دینے آں جیہڑے ساڈی روزمرہ زندگی وچ کم آون۔ نرا اپنے ساہ اوپر توجہ مرکوز کرنا ہی ساڈے روزمرہ دا چج چالہ نئیں ہووے دا۔ ایہ ساڈی انت منشا نئیں، کیہ (ایہ) ہے؟ پر اپنی توجہ نوں موڑ کے واپس ٹھکانے اوپر لیاون دا گُر جو اسی سکھیا اے – ایہنوں اسی یقیناً روزمرہ زندگی وچ کم وچ لیا سکنے آں۔ مثال دے طور تے جے اسی کسے نال گل بات پئے کرنے آں تے اوس ویلے ساڈا من گواچن لگدا اے، تے اسی سوچنے آں:"ایہ کدوں چپ کرے دی؟" تے اوہ جو کہ رہی اے اسی اوس بارے اپنے من وچ کئی طراں دیاں سوچاں قائم کر رہے آں تے نالے تبصرے کر رہے آں، پر جھٹ ہی سانوں ایس گل دا احساس ہوندا اے کہ کیہ ہو رہیا اے تے اسی اوہنوں بند کرن اتے اپنا دھیان اودے ول تے جو اوہ کہ رہی اے اودے ول واپس لیاون دی ضرورت محسوس کرنے آں۔ اسی اوہ گُر استعمال کر رہے آں جیہڑے اسی مراقبے دے مرور وچ سدھ بدھ پیدا کرن لئی سکھے:"ایہ اک انسان اے۔ اوہ چاہندی اے کہ اوہنوں پسند کیتا جاۓ۔ جد اوہ میرے نال گل کردی اے تے اوہ چاہندی اے کہ اودی گل نوں سنیا جاۓ۔ اوہ چاہندی اے کہ اوہنوں اہمیت دتی جاۓ جویں کہ میں چاہنا واں۔"

تے ساڈا مدعا ایہ ہے کہ مراقبے وچ اسی جو ہنر سکھے نیں روزمرہ زندگی دے تجربیاں وچ ورتے جان۔ ساڈا مقصد مراقبے وچ بالکل ٹھیک ول نال بیٹھن دا اولمپک دا سونے دا تمغہ جتنا نئیں؛ ایہ ساڈا مدعا نئیں! ایدی تھاں تے ساڈا مقصد ایہ ہے کہ اسی مراقبہ کرئیے تے مراقبے دی مشق راہیں اپنی زندگیاں نوں چنگا بنائیے، اپنے لئی وی تے ہوراں نال معاملے نبیڑن لئی وی۔ اتے انج کرن لئی ہور فائدہ مند عادتاں اپراجن کرن دی لوڑ اے۔ ایہو ہی مراقبے دا مقصد اے۔