آرشیوهای برزین

مجموعه گفتارهای دکتر برزین درباره بودیسم

به نسخه نوشتاری این صفحه رجوع کنید دستیابی سریع به حاشیه کناری

صفحه اصلی > مطالعات تاریخی، فرهنگی و تطبیقی > مقایسه سنت‌های بودایی > خلاصه ای از انواع اصلی بودیسم

خلاصه ای از انواع اصلی بودیسم

الکساندر برزین
قاهره، مصر، نوامبر ۱۹۹۵

گزینش و ویرایش [متن انگلیسی]:
Berzin, Alexander. Buddhism and Its Impact on Asia
Asian Monographs, no. 8
Cairo: Cairo University, Center for Asian Studies, June 1996
مترجم: شهین منشی‌پور

نگاهی می‌اندازیم به خصوصیات برجسته تراوادا، بودیسم چینی و تبتی، بعنوان معرّف دیدگاه‌های اصلی که تاکنون باقی مانده‌اند.

تراوادا

تراوادا (Theravada) بر تمرین‌های تمرکز آگاهانه (mindfulness meditation) تأکید می‌کند. این تمرین با تمرکز بر تنفس و حس‌های دریافتی بدن در حالت نشسته، در حال حرکت و برای دست یافتن به مقاصد انجام می‌شود. به طوری که حرکت در هنگام راه رفتن بسیار آرام است. با توجه آگاهانه بر شروع و پایان هر لحظه، شخص به طور تجربی به زوال خود پی می‌برد. وقتی که این درک برای تحلیل تجربیات شخصی به کار گرفته می‌شود، فرد می‌تواند تشخیص دهد که «خود» ثابتی وجود ندارد که بی‌نیاز از همه کس و همه چیز باشد. همه چیز لحظه به لحظه تغییر می‌کند. از این طریق، شخص به مفهومی از واقعیت دست می‌یابد که او را از بند نگرانی‌های خود محورانه و عدم شادی رها می‌کند. تراوادا همچنین تمرکز بر عشق و شفقت راآموزش می‌دهد. فقط در این دهه اخیر حرکتی به نام « بودیسم متعهدانه» در تایلند شروع شده است. این حرکت برای شرکت بوداییان در طرح‌های رفاه اجتماعی و حمایت از محیط زیست به وجود آمد. به علاوه، راهبان پیرو تراوادا، متون بودایی را مطالعه می‌کنند و آنها را به صورت مراسم آیینی برای عامه مردم به اجرا در می‌آورند. راهبان روزانه برای دریافت صدقه در سکوت دوره گردی می‌کنند و مردم عادی با پیشکش کردن غذا به تمرین اصل بخشش می‌پردازند.

ماهایانای شرق آسیا

سنت‌های ماهایانا (Mahayana) که از چین گرفته شده اند دو وجه مهم دارند: سرزمین مقدس، آنچه در ژاپن به «زٍن» معروف است. سنت «سرزمین ناب» (Pure Land) تأکید بر تکرار نام آمیتابها، بودای نور لایتناهی (Infinite Light)، دارد. این روشی است برای رسیدن به سرزمین مقدس شادی. نوعی بهشت که در آن همه راه‌ها برای بودا شدن هموار شده‌اند. زِن تأکید می‌کند که در انجام تمرکز سخت‌گیر باشیم (strict meditation). در این روش، فرد ذهن خود را از همه اندیشه‌های ناشی از ادراک دور می‌کند تا طبیعت خالص ذهن به صورت شفقت آمیخته با حکمت بتواند انوار خود را در آن ساطع کند. در هر دو سنت مذکور، راهبان و راهبه‌ها متون دینی را زمزمه می‌کنند و به پیروی از فرهنگ کنفوسیوس مراسمی برای اجداد مرحوم توده مردم برگزار می‌کنند.

ماهایانای تبتی

نوع تبتی بودیسم ماهایانا که در سرتاسر آسیای مرکزی یافت می‌شود، بر مطالعه ـ بخصوص در باره چگونگی ذهن و احساساتاز طریق عقل و استدلال ـ همراه با انجام تمرین‌های تمرکز عمیق تکیه دارد. این با تمرین تنترا (tantra) همراه است که در آن شخص از قدرت تخیل استفاده می‌کند و برخی نیروهای ظریف جسمانی را به کار می‌گیرد تا به یک بودا تبدیل شود. بدین گونه که شخص بر خلاء ذهن و انباشتن آن با شفقت تمرکز می‌کند و در این راستا می‌تواند خود را در شکل خاصی از بودا تجسم کند. اگر چه گاه این نوع اشکال خاص بودا را «الوهیت‌های تمرکز» (meditation deities) می‌نامند، اما آنها در معنا و کارکرد برابر با خدا نیستند و بودیسم به هیچ عنوان یک دین چند خدایی نمی‌باشد. هر یک از اشکال بوداگونه به منزله یک نماد، مثل نماد خرد یا شفقت، از روشن‌ضمیری (enlightenment) بودا هستند. تجسم خویش در چنین شکلی و تکرار آواهای مقدس (mantras) مربوط به آن به شخص کمک می‌کند تا بر تجسم مخدوش یا منفی که از خود دارد چیره شود وخصایص نیکویی را که در آن شکل از بودا مجسم می‌شوند در خود پرورش دهد. این نوع تمرین ذهنی در سطح بسیار پیشرفته‌ای است و باید با سرپرستی یک استاد واجد شرایط انجام شود.

بودیسم تبتی همچنین توأم با مناجات‌های بسیار و اجرای آیین‌های مذهبی است که برای دفع نیروهای منفی و مقابله با اهریمن‌های مجسم شده در ذهن، طرح شده‌اند. هنگام اجرای این آیین‌ها، به عنوان روشی که به تعمق کمک می‌کند، شخص خود را بی‌نهایت قوی و خشمگین مجسم می‌کند تا نیرو و اعتماد به نفس بیشتری به‌دست آورد و در مبارزه با مشکلات بر آنها غالب شود.در بودیسم تبتی بر شیوه‌های تمرکز برای پرورش عشق و شفقت با استفاده از قدرت تجسم تأکید می‌شود.